منشور نسل جوان در سیره امام صادق علیه السلام


منشور نسل جوان در سیره امام صادق علیه السلام



منشور نسل جوان در سیره امام صادق علیه السلام

جوانان و نوجوانان در هر جامعه‏اى گنجینه‏هاى سرشارى هستند كه اگر مربیان و متولیان براى اونان سرمایه گذارى شایسته اجرا کنند و این گروه فعال و پرشور را با رفتار حكیمانه ، تكریم شخصیت و احترام به نیازها، به اهداف مطلوب و ایده‏آل خود هدایت نمایند، علاوه بر این كه اونان را از خطر انحراف و تردید در هویت و آسیب‏هاى اجتماعى مصونیت ‏بخشیده‏اند ، قلب‏هاى پاك و زلال اونان را به سوى نیکی ها، زیبایى‏ها و اخلاق پسندیده رهنمون می شوند و جامعه آینده را از نظر سلامت و حفظ ارزش‏ها و فرهنگ، بیمه نموده‏اند.
امام صادق‏علیه السلام در مورد سرمایه گذارى معنوى براى نسل نو و حفاظت نوجوانان از گروه‏هاى منحرف و كج اندیش، مى‏فرمایند: « نوجوانان خود را با احادیث ما آشنا كنید قبل از این كه مرجعه (یكى از گروه‏هاى منحرف) بر شما پیشى گیرند.
»(1)

ارتباط با نسل جوان

هدایت و تربیت نسل جوان به لحاظ اهمیتى كه دارد امروزه بیش از گذشته مورد توجه اندیشمندان و جوامع مختلف برنامه گرفته هست.
جوان داراى خصوصیات عاطفى، اجتماعى و جسمانى هست.
حساسیت، تنوع خصلت‏هاى رفتارى، هیجان‏هاى درونى، علاقه شدید به دوستى با همسالان، عدم كنترل رفتار، حب ذات، الگو پذیرى و تقلید، افتخار به شخصیت و تشخص‏طلبى و میل به آزادى، شمه‏اى از ویژگى‏هاى اوست.

با توجه به این ویژگى‏ها، شیوه رفتارى امام صادق‏علیه السلام با جوانان، و همچنین سخنان و دستور العمل‏هاى اون حضرت براى جوانان و برخورد با اونان، بهترین نسخه شفا بخش و راهگشاست.
نگاه‏هاى مهربان، بزرگداشت ‏شخصیت، توجه به هستعداد و صلاحیت اونان، احترام به نیازهاى فردى و اجتماعى، رفتار محبت‏آمیز و حكیمانه و سرشار از عاطفه و خلوص، موجب جذب جوانان به سوى اون حضرت بود.

 اون حضرت به سرعت پذیرش سجایاى اخلاقى در نوجوانان توجه كرده و به ابوجعفر; مؤمن طاق مى‏فرماید:

«بر تو باد تربیت نوجوانان، زیرا اونان زودتر از دیگران خوبى‏ها را مى‏پذیرند.»(2)

در اینجا به ذکر چند  نمونه از شیوه‏ها و راه كارهاى عملى برخورد و هدایت جوانان در پرتو فرمودار و رفتار صادق آل محمدعلیه السلام مى‏پردازیم:

1 - رفتار نیكو و ملایم

نوجوان ، قلبى پاك ، روحى حساس و دلى نازك و عاطفى دارد پس در برخورد با او باید راه نرمى و ملایمت پیش گرفت.
نگاه مهربان، ارزش دادن به شخصیت و رفتار خوش، بهترین شیوه ارتباط با اوست.
محبت، اظهار علاقه، صدا كردن با القاب، عناوین و نام‏هاى زیبا او را به سوى مبلغ و مربى جذب مى‏كند و در این حال مى‏ توان ارتباط قلبى و عاطفى با او ایجاد كرد ، سخنانش را شنید ، راهنمایى كرد ، لغزش‏ها را متذكر شد و بالاخره درعالم دوستى كه یك ارتباط شدید روحى و عاطفى بربرنامه هست ، مى‏توان صفات زیبا را به او القاء نمود، نیازهاى بسیارى را از او برطرف كرد و او را از آلودگى‏ها بر حذر داشت ، زیرا گرایش جوان به خوبى‏ها و زیبایى‏ها از دیگران بهتر و سریع‏تر انجام مى‏پذیرد.

امام صادق علیه السلام فرمود:«هر كس سه خصلت را دارا نباشد از ایمان خود سودى نخواهد برد: اول - بردبارى، كه جهل نادان را برطرف كند.
دوم - پارسائى، كه او را از حرام باز دارد و سوم - رفتار نیكو كه با امت مدارا نماید.» (3)

2 - آگاهى دادن در مسائل دینى

یكى از علل دین گریزى برخى جوانان و نوجوانان ، عدم آگاهى به مسائل دینى هست ؛ زیرا انسان طبیعتا هر چه را نشناسد به سویش نمى‏رود و افكار واحساسات و حواس خود را به سوى اون معطوف نمى‏دارد.
اما شناخت و آگاهى از خوبى‏ها و زیبائى‏ها به ویژه اطلاع از منافع اون، سریعا انسان نفع طلب را جذب كرده و اون را در نزد وی، دوست داشتنى مى‏كند.
براى همین اگر جوانان با آثار ، بركات ، احكام و معارف دین آشنا شوند ، فاصله شان با حقایق دینى كم خواهد شد.

امام صادق علیه السلام به بشیر دهـّان (روغن فروش) فرمود: « از دوستان ما كسى كه در دین خود اندیشه و تفقه نكند ارزش ندارد.
اى بشیر! اگر یكى از دوستان ما در دین خود تفقه نكند و به مسائل و احكام اون آشنا نباشد، به دیگران (مخالفین ما) محتاج مى‏شود، هر گاه به اون‏ها نیاز پیدا كرد اونان او را در خط انحراف و گمراهى برنامه مى‏دهند در حالى كه خودش نمى‏داند.»(4)

ضرورت یادگیرى احكام دینى در منظر پیشواى ششم اون قدر مهم هست كه مى‏فرماید: « اگر به جوانى از جوانان شیعه برخورد نمایم كه در دین تفقه نمى‏كند او را تأدیب خواهم كرد.» (5)

3 - شناساندن آسیب‏هاى اجتماعى

آشنا نبودن نسل جدید با آفت‏هاى اجتماعى ، موجب افت ارزش‏هاى اخلاقى ، توفیق دشمنان فرهنگى و رواج خلاف و حرام در میان اونان مى‏باشد.
اگر جوانان مسلمان با این آفت‏ها آشنا باشند و از عواقب بد اون در میان افراد جامعه اطلاع یابند، بنابر فطرت پاكى كه خداوند در نهاد ایشان برنامه داده از اون آفات‏ فاصله خواهند گرفت و دامن خویش را به چنین آفات اجتماعى ، آلوده نخواهند كرد.
صادق آل محمد علیه السلام مواردى از آفت‏هاى اجتماعى را چنین فهرست كرده هست : « به برادر ایمانى خود ستم ننماید ، او را فریب ندهد ، به او خیانت نكند، او را كوچك نشمارد، او را دروغگو نخواند، به او اف نگوید و اگر به او اف بگوید (غرغر كند) دوستی ‏بین اون دو قطع مى‏شود و اگر به برادر ایمانى‏اش بگوید تو دشمن من هستى ، یكى از اون دو كافر [باطنى ]مى‏شود و اگر برادرش را متهم نماید، ایمان در قلب او ذوب مى‏شود مانند ذوب شدن نمك در آب.»

4 - ترغیب به دانش افزایى

یك جوان مسلمان باید از علوم روز آگاهى كافى داشته باشد.
تخصص در كنار تعهد یك اصل مسلم و تردید ناپذیر در فرهنگ ما هست.
كسانى در عرصه زندگى به اهداف دلخواه خود مى‏رسند كه با شناخت دانش‏ها و مهارت‏هاى عصر خود به قله‏هاى سعادت نائل شده و با تعهد و ایمان خویش ، اعتماد افراد جامعه را به خود جلب كنند.
از منظر حضرت صادق‏علیه السلام ، كسب دانش و مهارت‏هاى فنى براى یك جوان ضرورى هست ، اون حضرت مى‏فرماید: « هیچ وقت دوست ندارم یكى از جوانان شما (شیعه) را ببینم مگر اینكه در یكى از دو حال ، شب و روز خود را سپرى كند : یا دانا باشد یا یاد گیرنده .
» (7)

5 - عادت دادن به حسابرسى

یك تاجر وقتى در كار خود پیشرفت مى‏كند كه در هر شبانه روز به حساب خود رسیدگى كرده و سود و زیان معاملات خویش را بداند درغیر این صورت سپس مدت كوتاهى سرمایه و هستى خود را از دست ‏خواهد داد.
جوانى ، یك سرمایه و موقعيت ‏بسیار عالى براى هر شخص هست .
اگر جوانی به حساب عمر خود رسیدگى نكند و نداند كه در مقابل عمر خویش چه چیزى به دست آورده هست ، در آینده‏اى نه چندان دور سرمایه ی معنوى خویش را به باد فنا خواهد داد.
اما اگر به حساب روزانه‏اش برسد و ببیند كه در مقابل هر روز از دست رفته ، یك قدم به سوى كمال برداشته ، مسلما خوشحال شده و اون را تكرار می كند و در مقابل انحطاط فكرى و اخلاقى غمگین گشته و سعى در جبران اون داشته باشد ، بدیهى هست كه رو به سوى رشد و ترقى خواهد نهاد .
امام صادق‏علیه السلام به ابن جندب كه جوانی فعال ، پرشور و باایمان بود مى‏ فرماید: «اى پسر جندب! هر مسلمانى كه ما را مى‏شناسد شایسته هست كه رفتار و كردار خود را در هر شبانه روز برخود عرضه دارد و حسابگر نفس خویش باشد تا اگر كار نیكى در اون‏ها دید ، بر اون بیفزاید و اگر كار بدى در اعمال خود مشاهده نمود ، از اون‏ها توبه كند ، تا در روز قیامت دچار ذلت و حقارت نشود.
» (8)

6 - تعدیل حس دوست‏خواهى

انسان با انس به دوستانش احساس مسرت و لذت مى‏كند.
او در همنشینى با رفیق شفیق ، نشاط و نیرو مى‏گیرد و این یك نیاز طبیعى اوست که باید نسبت به اون ارضاء شود.
یك جوان در اثر این حس ، به سمت دوستان و همفكران خود كشیده مى‏شود ، اوعاشق رفاقت هست و دنبال ارتباط با هم سن و سالان خود مى‏باشد.
از طرف دیگر بر اثر غلبه احساسات و شور و شوق جوانى و نپختگى نگرش عقلانى ، ممكن هست در دام دوستان ناباب بیفتد.
از این رو در انتخاب یك دوست ممكن هست دچار مشكلات گردد .
امام جعفر صادق علیه السلام دقیقا روى همین نكته و به جوانان چنین رهنمود مى‏دهد: «دوستان سه دسته هستند:1- كسى كه مانند غذا در هر وقت به او نیاز هست و او دوست عاقل هست.
2- كسى كه [براى انسان] مانند بیمارى و درد [رنج آور] هست، او دوست احمق [و نادان] هست و 3- كسى كه وجودش براى فرد همانند داروى حیات بخش هست ، که او رفیق روشن بین [و اهل تفكر] هست.» (9)

7 - ضرورت ازدواج

هر جوانی فطرتاً نیازمند ازدواج هست و باید به این نیاز خدادادى و طبیعى خود از طریق مشروع جواب دهد .
اما بعضى جوانان با بهانه برنامه دادن بعضى مشكلات و سختى‏ها از این سنت الهى روى بر تافته و خود را در دام نفس شیطانى گرفتار مى‏كنند.
به اونان باید توجه داده شود كه این پیمان مقدس در میان تمام ملت‏ها وجود داشته و محبوب ترین بنیان نزد خداوند متعال هست.
با ازدواج، شخصیت و ایمان دو جوان كامل مى‏شود.
صادق آل محمد علیه السلام فرمود: «من تزوج احرز نصف دینه فلیتق الله فى النصف الآخر؛ (13)كسى كه ازدواج كند نصف دینش را حفظ كرده هست ، پس باید در نصف دیگرش تقواى الهى پیشه كند.» (10)

و در حدیث دیگرى اون حضرت به جوانان چنین پیام داد: «دو ركعت نماز فرد متاهل بر 70 ركعت ، نماز فرد مجرد برترى دارد.» (11)

8 - تشویق به نماز

بر پايه متون دینى ِ ما ، نماز عامل كمال انسان و حافظ او از آلودگى‏ها و صفات مذموم و ناپسند هست.
همچنین این رفتار معنوى تاثیر بسزایى در بیدار كردن روح نظم و حفظ نظام انسان دارد .
نماز، تسلى بخش و آرامش بخش دل‏هاى مضطرب در انسان‏هاى خسته و نگران هست.
نماز شاخص رهروان راه خدا و بهترین وسیله ارتباط صمیمانه رب العالمین هست.
«[روز قیامت] اولین چیزى كه از بنده محاسبه مى‏شود نماز هست.
اگر از او نماز پذیرفته شد، سایر اعمالش پذیرفته مى‏شود اما اگر نماز او رد شد سایر اعمال [نیك] او نیز رد خواهد شد.» (12)

اون حضرت در مورد زیان‏هایى كه در اثر دورى از نماز براى انسان رخ مى‏دهد به ابن جُندب فرمود: «واى بر اون‏ها كه از نماز غفلت كنند ، در خلوت بخوابند و خدا و آیاتش را در دوران ضعف دین هستهزاء كنند ، اونان كسانى هستند كه در آخرت بهره ندارند و خدا در روز قیامت ‏با اونان سخن نخواهد فرمود ، اونان را تبرئه نخواهد كرد و عذاب دردناك براى اون‏هاست.» (13)

پى‏نوشت‏ها:

1) التهذیب، ج 8، ص 111.

2) الكافى، ج 8، ص 93.

3) بحارالانوار، ج 75، ص 237.

4) منیة المرید، ص 375; اصول كافى ج 1، ص 25.

5) بحار الانوار، ج 1، ص 214.

6) وسائل الشیعه، ج 12، ص 208.

7) امالى طوسى، ص 303.

8) تحف العقول، ص 301.

9) بحارالانوار، ج 75، ص 237.

10) همان، ج 100، ص 219.

11) روضة الواعظین، ج 2، ص 374.

12) من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 208.

13) تحف العقول، ص 302.


نظرات کاربران

74 out of 100 based on 39 user ratings 64 reviews

پیشواى صادق
وصف تو را نگفتیم " الا یك از هزاران "
امام صادق علیه السلام و اندیشه‏ هاى انحرافى
تكیه بر عقل، منش صادق آل رسول
مذهب شیعه چرا مذهب جعفرى نامیده شد؟
 امام صادق علیه السلام و اولویت جهاد فرهنگى
  جوانان را دریاب، زیرا آنان به نیكى و خیر از دیگران ‏پیشتازترند 
  سیماى شیعه در نگاه امام صادق علیه السلام 
جعفر صادق علیه السلام
جعفر صادق علیه السلام در
انقلاب فرهنگى و سیاسى
نگاهى به سیماى امام صادق علیه السلام (1)
نگاهى به سیماى امام صادق علیه السلام (2)
سفرهاى صادق آل محمد علیهم السلام (2)
How to intercept and cancel auto play from an application?
What's the general consensus on supporting Windows 2000? [closed]
“Symbols can not be loaded” when trying to read dump
simultaneous Outlook reminders on multiple devices
Determining how long the user is logged on to Windows
Windows-based Text Editors [closed]
Can I make Subversion + TortoiseSVN case-insensitive for Windows?
How to change the icon of .bat file programatically?
Easy installation method for windows/ Batch Reference needed?
How to modify the style property of a font on Windows?
*